Podział majątku po rozwodzie
Podział majątku wspólnego byłych małżonków, to z pewnością jedna z najistotniejszych spraw jaka może wystąpić w życiu człowieka. Niejednokrotnie sprawie takiej towarzyszą emocje a samo postępowanie podziałowe jest dość skomplikowane i wymaga wiedzy, w szczególności przy wielości składników, dokonanych nakładach itp., dlatego warto przyjrzeć się pewnym istotnym aspektom związanym z podziałem majątku.
Wspólność ustawowa
W przypadku braku odmiennej umowy (tzw. intercyza), z chwilą zawarcia małżeństwa, powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Wspólność majątkowa nie powstanie, jeżeli przyszli małżonkowie w umowie majątkowej przed zawarciem małżeństwa przyjęli ustrój rozdzielności majątkowej albo zawierający małżeństwo małżonek był ubezwłasnowolniony.
W okresie trwania wspólności majątkowej, małżonkowie nie mogą dokonać podziału majątku (wspólność musi ustać aby można było dokonać podziału) ani też samodzielnie rozporządzać składnikami majątku wspólnego, z wyjątkiem tzw. drobnych darowizn, jednakże czynność taka może być zweryfikowana w postępowaniu o podział majątku przed Sądem. W wyniku powstania wspólności ustawowej dojdzie w praktyce do powstania trzech mas majątkowych, tj.: majątku wspólnego, majątku osobistego żony oraz majątku osobistego męża.
Małżonkowie, łącznie dysponować mogą tylko majątkiem wspólnym (np. mogą wspólne nabyć nieruchomość bądź sprzedać nieruchomość wspólną), natomiast każdy z małżonków pozostaje wyłącznym dysponentem swojego majątku osobistego. W tym miejscu jednakże należy zaznaczyć, że od momenty powstania wspólności dochód generowany przez majątek odrębny, np. czynsz najmu uzyskiwany z najmu mieszkania przedślubnego, stanowił będzie dochód wspólny, choć samo takie mieszkanie nadal będzie majątkiem odrębny małżonka.
MAJĄTEK WSPÓLNY
Zgodnie z art. 31 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w skład majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku wspólnego, zgodnie z ustawą, należą w szczególności:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie ZUS.
Zaprezentowane powyżej wyliczenie jest tylko przykładowe, bowiem bez wątpienia w skład majątku wspólnego wejdą zakupione ( za środki wspólne) w trakcie trwania małżeństwa i wspólności ustawowej:
– nieruchomości, w tym nabyte w wyniku zasiedzenia w okresie trwania wspólności;
– ruchomości jak samochody, motory, dzieła sztuki itp.
– udziały bądź akcje w spółce kapitałowej;
-ogół praw i obowiązków w spółce osobowej.
W tym miejscu należy jednak zrobić zastrzeżenie, iż w przypadku wystąpienia tzw. surogacji (art. 33 § 1 pkt 10 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) rzeczy bądź prawa nabyte za środki wchodzące w skład majątku osobistego jednego z małżonków, wejdą do majątku osobistego tego z małżonków, który wyłożył środki na nabycie i to nawet, jeśli nabycie nastąpiło w czasie trwania wspólności majątkowej.
Dobrym przykładem surogacji może być występująca w praktyce sytuacja, kiedy jeden z małżonków otrzymał od swoich rodziców darowiznę pieniężną i następnie z takiej darowizny zakupił samochód, to w przypadku ustania wspólności i następnie podziału majątku taki samochód nie będzie podlegał podziałowi.
Przebieg postępowania o podział majątku
Podział majątku wspólnego najczęściej następuje po orzeczeniu rozwodu lub rozdzielności majątkowej ( często także zdarza się, że małżonkowie z różnych powodów zawierają notarialną umowę ustanawiającą rozdzielność). Podział majątku wspólnego można dokonać bądź na podstawie umowy bądź też w wyniku orzeczenia Sądu.
Sąd dokonując podziału majątku powinien dokonać ustalenia składników majątku oraz ich wartości, jednakże istotnym jest poprzez odpowiednie wnioski dowodowe oraz argumentację prawniczą podniesioną w piśmie procesowym by prawidłowo został określony zarówno zbiór składników majątku wspólnego, jak i ich wartość.
W sprawie o podział majątku wspólnego w przypadku konfliktu byłych małżonków o wartość składników zachodzi konieczność ustalenia wartości poprzez opinię biegłych i w tym celu należy sformułować odpowiednie wnioski dowodowe.
W tym miejscu należy podkreślić, że w sprawie o podział majątku wspólnego istnieje prawna możliwość zwolnienia banku z tajemnicy bankowej i uzyskania historii kont byłego małżonka. Często także może zajść konieczność zwrócenie się najpierw do Krajowej Izby Rozliczeniowej, aby ustalić tak naprawdę, gdzie rachunki w ogóle są bądź były prowadzone i dopiero następnie sukcesywnie uzyskiwać historię.
Co ważne w sprawie o podział majątku wspólnego, nierzadko dochodzi do sytuacji w której jeden z byłych małżonków poprzez odpowiednie wnioski dowodowe wykazuje sytuację wyprowadzenie środków wspólnych bez rozliczenia przez drugiego małżonka, zbycia składników które powinny być rozliczone w sprawie o podział majątku itp.
Najczęściej także dochodzi do sytuacji w której w ramach postępowania podziałowego rozliczane są nakłady poczynione na majątek wspólny z majątku odrębnego bądź z majątku wspólnego na majątek odrębny.
Co do zasady roszczenie o podział majątku nie ulega przedawnieniu i dopóki podział taki nie nastąpi w wyniku ustania wspólności, sprawa w sądzie może być zainicjowana w tym przedmiocie.
Dzieląc majątek wspólny podstawową regułą jest zasada udziałów równych, tj. wynoszących po 1/2, choć oczywiście istnieje możliwość domagania się udziałów nierównych, jednakże w praktyce jest to czynność mocno skomplikowana i wymaga wykazania zarówno istnienia ważnych powodów (np. trwonienie majątku wspólnego), jak i nierównego stopnia przyczynienia się do powstania tegoż majątku. Należy zaznaczyć, że przy ocenie w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
Sposób podziału majątku
W praktyce nie ma jednego uniwersalnego sposoby podziału majątku wspólnego, bowiem to okoliczności danej sprawy determinują sposób przeprowadzenia podziału, jak i nie ma identycznych spraw.
Możemy jednak wskazać, że podział majątku wspólnego finalnie może polegać na:
– podziale fizycznym składników majątku bez spłat;
– przyznaniu składnika/ów jednemu z byłych małżonków ze spłatą dla drugiego;
– sprzedażą licytacyjną składnika przez Sąd i podzielenia środków między byłych małżonków, np. kiedy żaden z byłych małżonków nie jest w stanie spłacić drugiego i nie jest możliwy inny sposób podziału;
– mieszanym sposobem polegającym na częściowym podziale fizycznym składników a częściowo na przyznaniu składnika ze spłatą;
– alternatywnym podziale polegającym na wspólnym zbyciu składnika i podzieleniu się środkami.
W tym miejscu należy zaznaczyć, iż może wystąpić sytuacja w której byli małżonkowie konkurować będą o przejęcie jakiegoś składnika i będą wykazywali możliwość spłaty drugiego małżonka.
W praktyce także może wystąpić sytuacja w której jeden z byłych małżonków wyprowadził się ze wspólnego mieszkania a drugi pozostał w nim z dzieckiem/dziećmi i będzie domagał się przyznania mu tego mieszkania. Osoba będąca w takiej sytuacji może starać się o rozłożenie spłaty na raty przez Sąd. Co istotne w kwestii czy rozłożyć świadczenie na raty decyduje Sąd, maksymalny okres może wynosić nawet do 10 lat, jednakże raty w praktyce ustalane są w znacznie krótszych okresach.
Ugoda jako alternatywa
W sprawie o podział majątku przy woli stron, w znacznej ilości przypadków pojawia możliwość zawarcia ugody, którą strony mogą wypracować same bezpośrednio, także za pomocą swoich pełnomocników czy też przy udziale mediatora.
Generalnie ujmując, ugoda może stanowić bardzo korzystne rozwiązanie w tego typu sprawie. Co ważne ugodę można zawrzeć praktycznie na każdym etapie postępowania a przy konstrukcji samej ugody zdecydowanie pomóc może prawnik.
Czy możliwy jest podział majątku w okresie trwania małżeństwa ?
Temat niniejszego postu dotyczy sytuacji typowej a więc podziału majątku po rozwodzie, to jednak prawo pozwala na to by w przypadku ustanowienia rozdzielności ( rozdzielność sądowa bądź notarialna) przeprowadzić podział majątku wspólnego, bowiem rozdzielności majątkowa powoduje skutek w postaci ustania wspólności (tak jak ma to miejsce przy rozwodzie)
Zatem możliwy jest podział majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa i samo małżeństwo może nadal istnieć.
Podsumowanie
Podział majątku po rozwodzie to proces, który wymaga zarówno zrozumienia przepisów prawnych, jak i często w praktyce umiejętności negocjacyjnych w przypadku zawarcia ugody. Kluczowym jest, aby znać swoją sytuację prawną od samego początku i wybrać odpowiednią strategię prowadzenia sprawy.
Zapraszamy do kontaktu, jeśli potrzebujesz więcej informacji lub pomocy w takiej sprawie!
